کوردبوون؛ ئەو تاوانەی پێی لەدایک دەبیت
لێرە، لەم غوربەتە سارد و دوورە، کاتێک بە شەقامەکاندا پیاسە دەکەم و گوێم لە فرەچەشنیی زمان و کلتوورەکان دەبێت، زۆر جار بیرم دەگەڕێتەوە بۆ یەکەم ڕۆژی قوتابخانە. کچۆڵەیەکی حەوت ساڵان بووم بە قژێکی ڕەش و چاوێکی پڕ لە پرسیارەوە. کاتێک مامۆستا بە فارسی ناوی خوێندمەوە و منیش بە شەرمنی هەستامە سەرپێ، پرسیاری لێکردم: “ناوت چییە گیانم؟” منیش بەوپەڕی سادەیی و بە کوردییەکی پەتی ناوی خۆمم وت. پێکەنینی پۆلەکە و چاو لێ سوورکردنەوەی مامۆستا، یەکەم دەرسی ژیانم بوو: لێرە، لەژێر سێبەری ئەم ئاڵا و دەسەڵاتەدا، زمانەکەی دایکت، ئەو زمانەی خەونی پێوە دەبینیت، قەدەغەیە. کوردبوونت، خاڵێکی لاوازە کە دەبێت بیشاریتەوە.
ئەمە تەنیا بیرەوەریی من نییە، بەڵکووو چیرۆکی هاوبەشی ملیۆنان منداڵی کوردە لە ڕۆژهەڵاتی نیشتمان. ئێمە لە جوگرافیایەکدا گەورە بووین کە بوونمان تێیدا وەک تاوانێک سەیر دەکرا. لە قوتابخانە فێریان دەکردین کە مێژووی ئێمە پڕە لە “ئاژاوەگێڕ” و “جوداییخواز”. فێریان دەکردین کە جلە کوردییەکانمان “عەشایەری” و دواکەوتووانەیە و زمانی فارسیی “شیرین” زمانی زانست و شارستانییەتە. ئەوان هەوڵیان دەدا تۆوی خۆبەکەمزانی لە مێشکماندا بچێنن، تا وا هەست بکەین بۆ ئەوەی ببینە مرۆڤێکی “پێشکەوتوو”، دەبێت لە خۆمان هەڵبێین.
بەڵام ستەم تەنیا لە زمان و کلتووردا قەتیس نەما. کاتێک گەورەتر بووین، تێگەیشتین کە ئەم جیاکارییە چۆتە ناو کرۆکی ژیانمانەوە. شارەکانمان، سەرەڕای دەوڵەمەندیی خاکەکەیان، لە هەژارترین و پشتگوێخراوترین ناوچەکانی ئێرانن. باوک و براکانمان یان دەبووایە ببنە کۆڵبەر و گیانی خۆیان بخەنە مەترسییەوە بۆ پارووە نانێک، یان دەبووایە بچنە شارە فارسەکان و کرێکارییەکی سەخت بە نیوەی نرخ بکەن. زانکۆکانمان زیاتر لە بنکەی سەربازی دەچوون تا ناوەندی زانست و هەر دەنگێکی ناڕازی بە تۆمەتی “دژایەتیی نیزام” و “هاوکاری لەگەڵ دوژمن” کپ دەکرا.
لێرەوە، لەم دوورەوە، ئازاری ویژدان ساتێک ئارامیم پێ نادات. من لە ڕووی جەستەیییەوە ڕزگارم بووە، بەڵام ڕۆحم هەر لەوێیە؛ لەگەڵ ئەو کچەی لە سنە بەدوای ئازادیدا دەگەڕێت، لەگەڵ ئەو کۆڵبەرەی لە سەرما ڕەق دەبێتەوە، لەگەڵ ئەو دایکەی لەبەر دەرکی زیندانی ورمێ چاوەڕێی هەواڵێکی ڕۆڵەکە لەسێدارەنەدراوەکەیەتی.
کۆماری ئیسلامی دەیەوێت پێمان بڵێت کوردبوون تاوانە. بەڵام ئێمە دەبێت بە دەنگی بەرز هاوار بکەین: نەخێر! کوردبوون شانازییە. کوردبوون واتە مێژوویەکی پڕ لە بەرخۆدان. کوردبوون واتە زمانی شیرینی هەورامی و سۆرانی و کرمانجی. کوردبوون واتە هەڵپەڕکێی بەرانبەر بە تانک و جلوبەرگی ڕەنگینی ژنانمان لەناو دڵی ڕەشی ئەم سیستەمەدا.
ئەوان دەیانەوێت ناسنامەمان بسڕنەوە، بەڵام نازانن کە ناسنامەی ئێمە لە خوێنماندایە، لەگەڵ چیای داڵاهۆ و شاهۆ تێکەڵ بووە و بە شەپۆلەکانی زرێباردا ڕەنگ دەداتەوە. ئەم ستەمە سیستماتیکە، ئەم هەوڵە بۆ سڕینەوە، تەنیا ئیرادەمان بەهێزتر دەکات. ڕۆژێک دێت کە منداڵەکانمان لە قوتابخانەکانی کوردستان بە زمانی دایکی خۆیان بخوێنن و مێژووی ڕاستەقینەی خۆیان بناسن، بێ ئەوەی هەست بە تاوان بکەن. ئەو ڕۆژە نزیکە، زۆر نزیک.