2021-07-31
دووبەیتییەکانی
باوەتاهیری هەمەدانی
وەرگێڕان:
ناسری حسامی
 خوێندنەوە: عەلی خزری
 
***
به‌ کافر بم که‌ بڕوانم به‌ گوڵدا‌
به‌ کافر بم که‌ بیچێنم له‌ گڵدا
به‌ کافر بم ئه‌گه‌ر ناوی به‌رم، ناو
که‌ دووسه‌د داغی لاله‌م وا له‌ دڵدا
***
دڵم شه‌یدایه‌، وێڵی ده‌شتوده‌ر ما
به‌ بای عیشقت، نه‌ باڵم ما، نه‌ په‌ڕ ما
به‌ من ئێژی سه‌بووریت بێ سه‌بووری
سه‌بووری کردی ئه‌م هه‌ڕگه‌ به‌ سه‌رما
***
که‌ دڵ گریا، زمان ناڵه‌ی نه‌هێنا
موژه‌م ته‌ڕ بوو، به‌ڵام ژاڵه‌ی نه‌هێنا
شه‌وێک یار نایێ بیبینم به‌ خه‌ونیش
له‌ به‌ختم چاوی من لاله‌ی نه‌هێنا
***
به‌ڵا، ئه‌ی جوانێ!- ڕه‌مزێکه له‌ باڵات،
جنوون وه‌سفێکی سه‌رپایی له‌ سه‌ودات‌
گومانی وه‌م له‌ سه‌نعه‌تکاری تۆیه‌
به‌ په‌نهان چاوی ده‌بڕێته‌ ته‌ماشات
***
که‌ بمکووژی، به‌ په‌یکانت، چ په‌روات؟
ده‌رم که‌ی گه‌ر له‌ کۆڵانت، چ په‌روات؟
له‌تێکم دڵ هه‌یه‌، قه‌ت نیمه‌ په‌روا
دڵی عاله‌م له‌ دامانت، چ په‌روات؟
***
ئه‌رێ ده‌ردی من و ده‌رمانی من، دۆست!
ئه‌رێ وه‌سڵی من و هیجرانی من، دۆست!
چه‌قۆ بێنن که‌وڵ که‌ن گه‌ر له‌شی من
جودا نابێ ئه‌به‌د له‌ گیانی من، دۆست!
***
به‌هار هات، گوڵ به‌خێر دێنێ به‌ بای وه‌شت
سه‌رت خۆش بێ، سه‌رێک هه‌ڵبێنه‌ بۆ گه‌شت
گه‌لێک چوون و گه‌لێک ماون، گه‌لێک دێن
هه‌مان کێوه‌، هه‌مان سه‌حرا، هه‌مان ده‌شت!
***
دڵێکم هه‌س ده‌مێ بێغه‌م نه‌بوو قه‌ت
غه‌مێکم هه‌س به‌ زه‌ڕڕه‌ که‌م نه‌بوو قه‌ت
هه‌موو جوانی جیهان دادم ده‌پرسن
که‌ یاری بێوه‌فام هاوده‌م نه‌بوو قه‌ت
***
به‌ گیانمدا گه‌ڕا سێ ده‌رد به‌ یه‌کجار
غه‌ریبی بوو، ئه‌سیری بوو، غه‌می یار
غه‌ریبی و ئه‌سیری چاره‌یان دێ
غه‌می یار و غه‌می یار و غه‌می یار!
***
خودا بیباته‌وه‌ بۆ خۆی دڵی زار،
له‌ ده‌ستم نایێ من تیماری بیمار
ئه‌من نه‌مزانی له‌علی لێوی بۆچی
به‌ خوێنم تینووه‌ خۆی هێنده‌ ئاودار
***
هه‌ڵاڵه‌ی کۆهسارانم ئه‌تۆی یار
وه‌نه‌وشه‌ی جۆکه‌نارانم ئه‌تۆی یار
هه‌ڵاڵه‌ی کۆهسار وا هه‌فته‌یه‌ک بوو
ئومێدی ڕۆژگارانم ئه‌تۆی یار
***
له‌ دڵ نه‌خشی جه‌ماڵت لا نه‌چێ یار!
خه‌یاڵی خه‌تت و خاڵت لا نه‌چێ یار!
له‌ ده‌وری چاو، موژه‌م کردووه‌ به‌ په‌رژین
له‌ به‌رچاوم خه‌یاڵت لا نه‌چێ یار!
***
من ئه‌و ڕه‌نده‌م که‌ پێم ئێژن قه‌له‌نده‌ر
نه‌ ماڵم هه‌س، نه‌ حاڵم هه‌س، نه‌ له‌نگه‌ر
که‌ ڕۆژ دادێ له‌ ده‌وری ماڵه‌که‌ی تۆم
که‌ شه‌و دادێ وه‌ خشتێکی ده‌که‌م سه‌ر
***
سپێده‌ی زوو که‌ گورگان دێنه‌ سه‌ر مێش
که‌زێکانت په‌رێشان که! وه‌ره‌ پێش
بده‌ ماچێک له‌ کو‌نجی لێوه‌کانت
بڵێ: خێر بوو، له‌ ڕێی خوا دامه‌ ده‌روێش!
***
مه‌لێکم من له‌نێو گڕدام سه‌روماڵ
ده‌سووتێ عاله‌مێک گه‌ر لێک بده‌م باڵ
نیگارکێش گه‌ر بکا نه‌خشم له‌ دیوار
له‌ ته‌ئسیرم ده‌بێ گوڵشه‌ن به‌ زووخاڵ
***
خودایه‌ خه‌سته‌ و زارم له‌ ده‌ست دڵ
شه‌و و ڕۆژ گیان به‌ئازارم له‌ ده‌ست دڵ
له‌ ده‌ست دڵ من، له‌ ده‌ست من دڵ ده‌ناڵێ
نه‌بێ یاڕه‌ب! که‌ بێزارم له‌ ده‌س دڵ
***
که‌ شه‌و دادێ، من ئه‌ستێره‌ژمارم
له‌ چه‌شنی شه‌و درێژه‌ ئینتیزارم
له‌ پاشی نیوه‌شه‌و گه‌ر تۆ نه‌هاتی
هه‌ور دێنم، ده‌گرمێنم، ده‌بارم
***
من ئه‌و زامداره‌که‌ی بێماڵ وحاڵم
من ئه‌و مارانگه‌زی ڕۆژگاری تاڵم
ئه‌من ئه‌و دڕکوداڵی وشکی ده‌م با“م
به‌ ده‌م زریانه‌وه‌ سه‌حرا ده‌ماڵم
***
له‌ عیشقت ئاگرێ به‌ر بۆته‌ ماڵم
له‌ ئاگردا په‌رێش و زاره‌ حاڵم
سه‌گت گه‌ر پێ بنێته‌ چاوم _ ئه‌ی یار!_
به‌ برژانگ خۆڵی ڕێگاکه‌ی ده‌ماڵم
***
شه‌وان ناڵه‌، شه‌وی شه‌وگیر ده‌ناڵم
له‌ ده‌ستی یاری بێته‌گبیر ده‌ناڵم
ده‌مێ چه‌شنی پڵنگی تازه‌پێکراو
ده‌مێ وه‌ک شێری ناو زنجیر ده‌ناڵم
***
په‌رێشانه‌ که‌ حاڵم، چۆن نه‌ناڵم
شکاوه‌ په‌ڕڕ و باڵم، چۆن نه‌ناڵم
خه‌ڵک ئێژن فڵانی به‌سییه‌ ناڵین
که‌ تۆ دێیه‌ خه‌یاڵم، چۆن نه‌ناڵم؟
***
له‌ خێڵ سووته‌دڵانم چۆن نه‌ناڵم
له‌ هۆز بێحاسڵانم چۆن نه‌ناڵم
له‌سه‌ر گوڵ نیشتووه‌ بولبول ده‌ناڵێ
که‌ لێم دوورن گوڵانم، چۆن نه‌ناڵم
***
قه‌ڵه‌م داده‌م له‌ سه‌خته‌ی ئێسکه‌کانم
مه‌ره‌ککه‌ب بێ له‌ خوێنی نێو ڕه‌گانم
له‌ په‌رده‌ی دڵ په‌ڕی کاغه‌ز ده‌هێنم
که‌ بینووسم له‌ یاری میهره‌بانم
***
گوڵستان جێگه‌ته‌ ئه‌ی نازه‌نینم
له‌ گوڵخه‌ندام و خاکسته‌رنشینم
چ گوڵشه‌ن بێ، چ گوڵخه‌ن بێ، چ سه‌حرا
که‌ ده‌ڕوانم، ئه‌من هه‌ر تۆ ده‌بینم
***
له‌ خۆشاوی ترێ خۆشه‌ هه‌ناوم
له‌ یاری نازه‌نین بۆ هه‌ڵبراوم؟
که‌ من بێبه‌ش له‌ تینی ئاگرت بم
ئه‌دی بۆ دووکه‌ڵی ده‌رد بێته‌ چاوم؟
***
غه‌مم هه‌ر غه‌م بوو، غه‌مخۆری دڵم غه‌م
غه‌مم، هه‌م موونس و هه‌م یار و هه‌مده‌م
به‌جێم ناهێڵێ غه‌م هه‌رگیز به‌ته‌نیا
بژی، هه‌ی باره‌که‌ڵڵا، مه‌رحه‌با غه‌م!
***
 ئەمن بێدۆست و ته‌نها ڕوو له‌ کوێ که‌م؟
ئه‌من بێماڵ و مه‌ئوا ڕوو له‌ کوێ که‌م؟
له‌ هه‌ر جێیێ ده‌رم که‌ن دێمه‌ لای تۆ
که‌ تۆ ڕامنه‌گری ئه‌وسا ڕوو له‌ کوێ که‌م‌؟
***
قه‌ده‌ر وا بوو نه‌ سه‌ر بێنم نه‌ سامان
په‌رێشان هاتمه‌ دنیاوه‌، په‌رێشان
په‌رێشانی جیهان گشت چوونه‌ ژێر خاک
له‌ خۆڵی وان قوڕی من هاته‌ شێلان
***
په‌شیمانم، په‌شیمانم، په‌شیمان
ده‌ڵێم هه‌ستم بڕۆم بار که‌م له‌لاتان
نه‌بوو ئه‌م که‌ونه‌ دنیا قه‌ت به‌ هاوڕێم
هه‌تا هات کۆڵی تازه‌ی خستمه سه‌رشان
***
موحیببه‌ت وا گڕی به‌ردایه‌ نێو گیان‌
هه‌تا مه‌حشه‌ر بڵێسه‌ی بێ له‌دامان
عه‌جه‌ب به‌رگێک ئه‌تۆ ده‌بڕی به‌ باڵام
که‌ خه‌ییاتی ئه‌جه‌ل بیکا دروومان
***
به‌وان خۆزگه‌م که‌ پێ و سه‌ر نه‌پرسن
وه‌کوو شوعله‌ له‌ وشک و ته‌ڕ نه‌پرسن
که‌نشت و که‌عبه‌ وو بوتخانه‌ و ده‌یر
چ جێ بێ، غه‌یری دڵبه‌ر هه‌ر نه‌پرسن
***
زه‌لیل بێ یاڕه‌بی! هه‌ر که‌سته‌ دوژمن
له‌ سینه‌ی هه‌ڵچه‌قێ، خه‌نجه‌ر هه‌تا بن
سه‌ری شه‌و بێمه‌ لای، ئه‌حواڵی پرسم
سبه‌ی بێنن له‌ قه‌برانی بنێژن
***
دوو چاوی تۆ پیاڵه‌ی پڕ له‌ مه‌ی بوون
که‌زێکانت خه‌راجی مڵکی ڕه‌ی“ بوون
هه‌ر ئه‌مڕۆ بۆ سبه‌ینێ بوو به‌ڵێنیت
سبه‌ینێ“ی تۆ گوڵم نه‌مزانی که‌ی بوون!
***
که‌ شه‌و بێ تۆ سه‌رم باوێمه‌ باڵین
وه‌کوو نه‌ی ئێسکه‌کانم دێنه‌ ناڵین
شه‌وی دووری، له‌ جێی ئه‌سرین ده‌بینی
له‌ برژانگم بڵێسه‌ی گه‌رمی پڕتین
***
وه‌رن سووته‌دڵان هه‌روا بناڵین
له‌ ده‌ستی یاری بێپه‌روا بناڵین
له‌گه‌ڵ بولبول بچینه‌ سه‌یری گوڵشه‌ن
چلۆن بوڵبوڵ ده‌ناڵێ وا بناڵین
***
چ دڵ چه‌شنی دڵی پڕژانی من نین
چ غه‌م چه‌شنی غه‌می هیجرانی من نین
ئه‌گه‌ر ده‌ریایه‌، گه‌ر هه‌وری به‌هاران
حه‌ریفی چاوی پڕگریانی من نین
***
هه‌ڵاڵه‌ی شاخ و کۆ هه‌ر هه‌فته‌یه‌ک بوو
وه‌نه‌وشه‌ی لێوی جۆ، هه‌ر هه‌فته‌یه‌ک بوو
ده‌ڕۆم هاوار ده‌که‌م ئه‌مشار و ئه‌وشار
قه‌رار و عه‌هدی تۆ هه‌ر هه‌فته‌یه‌ک بوو
***
دڵم بولبول‌سفه‌ت حه‌یرانی گوڵ بوو
ده‌روونم وه‌ک دره‌ختی پێ‌به‌گڵ بوو
له‌ چه‌شنی ئه‌رخه‌وان خوێنینه‌ بارم
دره‌ختی ناڵه‌، باری خوێنی دڵ بوو
***
جیهانی بێوه‌فا زیندانی من بوو
گوڵی غه‌م قسمه‌تی دامانی من بوو
غه‌می یه‌عقووب و، ژان و ده‌ردی ئه‌ییووب
هه‌موو گۆیا نه‌سیبی گیانی من بوو
***
دڵم دایم ئه‌سیری ماته‌می تۆ
به‌ زنجیربه‌سته‌یی ده‌رد و غه‌می تۆ
ده‌پرسی: _”بۆچی وا پشتت چه‌میوه‌؟
_ چه‌می پشتم له‌به‌ر پێچ و خه‌می تۆ
***
به‌ وه‌ڵڵاهی په‌ڕه‌ی گیانم ئه‌تۆی، تۆ
سه‌رم بێ، یا که‌ سامانم، ئه‌تۆی، تۆ
نییه‌ ئاگام که‌ چۆنم، یا که‌ چه‌ندم
ئه‌وه‌م زانی که‌ ده‌رمانم ئه‌تۆی، تۆ!
***
له‌ ڕووی تۆدا هه‌تاو بێنوور و تاره‌
له‌ ئه‌برۆت مانگی یه‌کشه‌و شه‌رمه‌زاره
له‌ چۆڵ و ئاوه‌دانی هه‌رچی دیتم
ئه‌وه‌ی دڵگه‌رمه‌ ناوی تۆی له‌ زاره
***
دڵم بێتۆ هه‌ژار و بێقه‌راره‌
به‌ ده‌ستێوه‌ ژیانم ژه‌هری ماره‌
به‌سه‌ر خۆیدا ده‌دا وه‌ک تفڵی به‌دخوو
له‌ تاو تۆ چاره‌ڕه‌ش به‌م ڕۆژگاره‌
***
غه‌مم بێحه‌دد و ده‌ردم بێژماره‌
فه‌غان ئه‌م ده‌رده‌ هه‌رگیز نه‌یبوو چاره‌
ده‌ڵێن ئارام به“! لێ نازانن، ئه‌فسووس
که‌ هاواری دڵم بێئیختیاره‌
***
دڵم ئێژی مه‌لێکی پاشکاوه‌
گه‌میی که‌ونه‌، به‌ لای ده‌ریاوه‌ ماوه‌
ده‌ڵێن: _”تاهیر، سه‌دای بۆ نایه‌ سازت؟
_ سه‌دای چۆن بێ؟ که‌ ژێتاری پساوه‌!
***
غه‌می عاله‌م له‌سه‌ر شانم قه‌ڵایه‌
به‌ ده‌ردی من، فه‌راغه‌ت کیمیایه‌
هه‌موو ده‌ردێک، ده‌بێ ده‌رمانی ڕۆژێک
دڵی من نا! که‌ ده‌رمانی به‌ڵایه
***
غوبار گرتوویه‌ ئه‌م هه‌رده‌، بڵێم چی؟
که‌ دڵ که‌یلی غه‌م و ده‌رده‌، بڵێم چی ؟
گوڵێکم چاند‌ له‌ به‌ر دامانی ئه‌ڵوه‌ند
له‌ به‌ختی من ئه‌ویش زه‌رده‌، بڵێم چی؟
***
فه‌له‌ک! ئه‌م گشته‌ ژه‌نگوژاره‌ بۆچی؟
گوڵم گه‌ر نیی، چزووی ئه‌م خاره‌ بۆچی؟
که‌ سووک ناکه‌ی له‌سه‌ر شانم چ بارێک
ئه‌دی بارت له‌ من سه‌رباره‌ بۆچی؟
***
قه‌زا ڕه‌مزێ له‌ چاوانی خوماری
قه‌ده‌ر چه‌پکێ له‌ زولفی موشگباری
مه‌ھ و میهر ئایه‌تێ له‌و ڕوومه‌تی جوان
هه‌موو جوانی جیهان ئاوێنه‌داری
***
غه‌ریبی ژه‌هره‌، ژانی تیره‌ بۆ خۆی
له‌سه‌ر ئه‌ستۆم، فه‌له‌ک زنجیره‌ بۆ خۆی
فه‌له‌ک تۆ هه‌ڵگره‌ زنجیر له‌ ئه‌ستۆم
که‌ غوربه‌ت، خاکی دامه‌نگیره‌ بۆ خۆی!
***
دڵێکم هه‌س، بریندار ماوه‌ بۆ خۆی
که‌ په‌ندی داده‌ده‌م، سوودی نییه‌ بۆی
به‌ ده‌م بایدا ده‌ده‌م، زریانێ نایبا‌
به‌ ئاگریدا ده‌ده‌م هه‌ر نایێ بۆسۆی
***
سیابه‌ختم، به‌خت وێرانه‌ماڵ بێ!
سیاچاره‌م، ڕه‌بی هه‌ر کۆی زووخاڵ بێ!
ئه‌من مه‌ینه‌تبه‌شی ده‌ستی دڵم بووم
چ دڵ، _یاڕه‌ب!_ له‌نێو خوێندا شه‌ڵاڵ بێ!
***
مه‌لێکم من، سه‌ری شاخم وه‌ته‌ن بێ
له‌ سه‌یرانم، له‌ هه‌رجێیه‌ک چه‌مه‌ن بێ
نه‌ ماڵێکه‌، نه‌ حاڵێکه‌، نه‌ سامان
ده‌می مردن، په‌ڕوباڵم که‌فه‌ن بێ
***
شه‌ماڵ ئه‌وده‌م که‌ عه‌تری بسکی تۆی‌ بێ
له‌ سونبول خۆشتره‌ بۆنی که‌ ده‌ڕژێ
که‌ شه‌و ده‌گرم خه‌یاڵی تۆ له‌ ئامێز
به‌یانی بۆنی گوڵ له‌و جێگه‌یه‌م دێ
***
ئه‌وا شه‌و هاته‌وه‌ گیانم بسووتێ
گریبان تا به‌ دامانم بسووتێ
له‌سه‌ر کفری که‌زیی تۆ ئه‌ی په‌ریڕوو
ده‌ترسم من که‌ ئیمانم بسووتێ
***
که‌ دڵ ده‌گری، ده‌ڵێی ناڵه‌ی له‌ نه‌ی دێ
به‌ دایم ده‌ردی هیجرانم له‌ په‌ی دێ،
به‌شم سووتانه‌ تا ڕۆژی قیامه‌ت
بڵێی خوایه‌ قیامه‌ت تاکوو که‌ی بێ؟
***
گڕی عیشقت له‌ گیانم سه‌ر ده‌رێنێ
له‌ جه‌سته‌م خۆڵه‌مێشێ جێ ده‌مێنێ
نه‌مامی میهری تۆ ببڕن له‌ جه‌رگم
له‌ سه‌د لاوه‌ په‌لی تازه‌ ده‌هێنێ
***