بڕگەبەندیی وشەی نوێژ

 

پرسیار:

ئێمە پێشتر وشەی (نوێژ)مان ئاوا بڕگەبەندی دەکرد

“ن” + “وێژ”، بەڵام ئێستا دەڵێن “نوێژ” یەک بڕگەیە.

ئایا هیچ ڕێسایەک هەیە بۆ سەلماندنی ڕای دووهەم؟

***

دیاکۆ:

پرسیارەکەتان پرسیارێکی یەکجار زانستی و بنەڕەتییە و کرۆکی فۆنۆلۆجی (دەنگسازی)ی زمانی کوردییە.

بەڵێ، ڕای دووەم کە دەڵێت وشەی “نوێژ” تەنها یەک بڕگەیە، بەتەواوی ڕاستە.

ڕێسای سەرەکی و زانستی بۆ سەلماندنی ئەمە زۆر سادە و ڕوونە:

ڕێسای زێڕینی بڕگەبەندی: هەر بڕگەیەک تەنها و تەنها یەک ناوکی بزوێنی هەیە.

بۆ تێگەیشتن لەم یاسایە، با پێکەوە وشەی “نوێژ” شیتەڵ بکەین. لە وشەی “نوێژ”دا، ناوکی بزوێنەکەمان پیتی “ێ” (ê)ـیە. پیتەکانی تری وشەکە نەبزوێنن و لە دەوری ئەم ناوکە کۆ بوونەتەوە.

شیکاریی پێکهاتەی وشەی “نوێژ” (nwêj):

سەرەتای بڕگە: لێرەدا دوو پیتی نەبزوێنمان هەیە کە بەدوای یەکدا هاتوون:

ن “n” + و (w): ئەم دوو نەبزوێنە پێکەوە هێشوو (cluster)ێکی سەرەتایی دروست دەکەن.

ناوکی بڕگە: یەک بزوێنی سادەمان هەیە:

ێ (ê): ئەمە تاکە ناوکی بزوێنی وشەکەیە.

کۆتاییی بڕگە: یەک نەبزوێنمان هەیە:

ژ (j): ئەمەش کۆتاییی بڕگەکەیە.

کەواتە، پێکهاتەی فۆنۆلۆجیی وشەکە بریتییە لە: دوو نەبزوێن + یەک بزوێن + یەک نەبزوێن، کە بە شێوازی CCVC نیشان دەدرێت.

ئەنجام:

چونکە وشەی “نوێژ” تەنها یەک ناوکی بزوێنی (‘ێ’) تێدایە، بۆیە بێ هیچ گومانێک یەک بڕگەیە. ئەم پێکهاتەیە هاوشێوەی وشەی “خوێن” (xwên)ە، کە ئەویش هەر CCVCـە.

بۆچی دابەشکردنی (ن + وێژ) هەڵەیە؟

چونکە بڕگەی یەکەم (ن) هیچ ناوکێکی بزوێنی نییە، و لە زمانی کوردیدا بڕگە بەبێ بزوێن بوونی نییە.

نموونەی تر بۆ ڕوونکردنەوە:

خوێن (xwên): یەک بڕگەیە (CCVC)، چونکە یەک ناوکی بزوێنی (ێ) هەیە.

پێنووس (pê-nûs): دوو بڕگەیە، چونکە دوو ناوکی بزوێنی (ێ و وو) تێدایە.

هیوادارم ئەم ڕوونکردنەوەیە بابەتەکەی بەتەواوی ڕوون کردبێتەوە. دووبارە سوپاسێکی زۆر بۆ پرسیارە زانستییەکەت.