٢٠ نموونەی “بێـ” وەک پێشگر و “بەبێ، بێ” وەک وشەی سەربەخۆ
کێشەی (بێ) یان (به‌بێ)
لێره‌دا ده‌مانه‌وێ به‌راوردکارییه‌ک له‌گه‌ڵ زمانه ئه‌ورووپییه‌کاندا بکه‌ین، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته باشتره به نموونه‌یه‌ک ده‌ست پێ بکه‌ین:
جیاوازیی (بێکار) له‌گه‌ڵ (بێ کار) له چیدایه؟ لکاندن یان نه‌لکاندنی (بێ) به وشه‌که‌ی پاشی خۆیه‌وه به‌ته‌واوی واتای وشه‌که ده‌گۆڕێ:
ئه‌و پیاوه دوو ساڵ بێکار بوو.
بێ کار ژیان ئه‌سته‌مه. ده‌کرێ ئاواش بینووسینه‌وه: به‌بێ کار ژیان ئه‌سته‌مه.
هه‌ر کاتێ ناوێکت هه‌بوو و خاوه‌نێتییه‌کی لێ سه‌ندرابێته‌وه (بێ) ده‌لکێنین به سه‌ره‌تای وشه‌که‌وه:
بێباوک، بێخانوو، بێکه‌س، بێوڵات، بێنیشتمان، بێپاره، بێتام:
واته: که‌سێ که باوکی نییه. که‌سێ که خانووی نییه و هتد.
ئه‌م مه‌به‌سته، له زمانه ئه‌ورووپییه‌کاندا، زۆر جار به پاشکۆیه‌ک که ده‌لکێ به وشه‌که‌وه دیاری ده‌کرێت:
بێخانوو = homeless
بێتام، بێچێژ = tasteless
(بێـ…) = (less…)
که جیاوازیی هه‌یه له‌گه‌ڵ (without):
(بێ، به‌بێ) = (without)
بێ (بەبێ) تۆ ناچم بۆ ئه‌وێ = I do not go there without you
***
٢٠ نموونە بۆ جیاوازیی بێ و بەبێ وەک وشە:
1. Hopeless = بێهیوا
Without hope = بەبێ هیوا، بێ هیوا
2. Jobless = بێکار
Without job = بەبێ کار، بێ کار
3. Powerless = بێهێز
Without power = بەبێ هێز، بێ هێز
4. Worthless = بێنرخ
Without worth = بەبێ نرخ، بێ نرخ
5. Childless = بێمنداڵ
Without child = بەبێ منداڵ، بێ منداڵ
6. Helpless = بێدەسەڵات
Without help = بەبێ دەسەڵات، بێ دەسەڵات
7. Friendless = بێهاوڕێ
Without friend = بەبێ هاوڕێ، بێ هاوڕێ
8. Purposeless = بێئامانج
Without purpose = بەبێ ئامانج، بێ ئامانج
9. Meaningless = بێمانا
Without meaning = بەبێ مانا، بێ مانا
10. Useless = بێکەڵک
Without use = بەبێ کەڵک، بێ کەڵک
11. Restless = بێئۆقرە
Without rest = بەبێ ئۆقرە، بێ ئۆقرە
12. Lifeless = بێگیان
Without life = بەبێ گیان، بێ گیان
13. Fearless = بێترس
Without fear = بەبێ ترس، بێ ترس
14. Endless = بێکۆتا
Without end = بەبێ کۆتا، بێ کۆتا
15. Colorless = بێڕەنگ
Without color = بەبێ ڕەنگ، بێ ڕەنگ
16. Painless = بێئازار
Without pain = بەبێ ئازار، بێ ئازار
17. Nameless = بێناو
Without name = بەبێ ناو، بێ ناو
18. Soundless = بێدەنگ
Without sound = بەبێ دەنگ، بێ دەنگ
19. Timeless = بێکات
Without time = بەبێ کات، بێ کات
20. Valueless = بێبەها
Without value = بەبێ بەها، بێ بەها
(٢٠) نموونەی “بێـ” و “بەبێ، بێ” لە ڕستەدا
1. The hopeless man sat there.
– پیاوە بێهیواکە لەوێ دانیشتبوو.
The man sat without hope.
– پیاوەکە بەبێ هیوا دانیشتبوو.
– پیاوەکە بێ هیوا دانیشتبوو.
2. The jobless person needs help.
– کەسە بێکارەکە پێویستی بە یارمەتییە.
He is now without a job.
– ئەو ئێستا بەبێ کارە.
– ئەو ئێستا بێ کارە.
3. A powerless leader cannot help others.
– ڕابەرێکی بێهێز ناتوانێت یارمەتیی کەسانی تر بدات.
He stood there without power.
– ئەو بەبێ هێز لەوێ ڕاوەستابوو.
– ئەو بێ هێز لەوێ ڕاوەستابوو.
4. These worthless items can be thrown away.
– ئەم شتە بێنرخانە دەکرێت فڕێ بدرێن.
The old coins are now without worth.
– دراوەکانزا کۆنەکان ئێستا بەبێ نرخن.
– دراوەکانزا کۆنەکان ئێستا بێ نرخن.
5. The childless couple were sad.
– ژن و مێردە (کەپڵە، جووتە) بێمنداڵەکە خەمبار بوون.
They lived without children for years.
– ئەوان ساڵانێک بەبێ منداڵ ژیان.
– ئەوان ساڵانێک بێ منداڵ ژیان.
6. A helpless animal needs care.
– ئاژەڵێکی بێدەسەڵات پێویستی بە چاودێرییە.
The cat was without help.
– پشیلەکە بەبێ دەسەڵات بوو.
– پشیلەکە بێ دەسەڵات بوو.
7. The friendless student sat alone.
– قوتابییە بێهاوڕێکە بەتەنیا دانیشتبوو.
She went to school without friends.
– ئەو بەبێ هاوڕێ چوو بۆ قوتابخانە.
– ئەو بێ هاوڕێ چوو بۆ قوتابخانە.
8. This purposeless meeting wasted our time.
– ئەم کۆبوونەوە بێئامانجە کاتەکەمانی بەفیڕۆ دا.
They gathered without purpose.
– ئەوان بەبێ ئامانج کۆ بوونەوە.
– ئەوان بێ ئامانج کۆ بوونەوە.
9. Those meaningless words hurt me.
– ئەو وشە بێمانایانە ئازاریان دام.
He spoke without meaning.
– ئەو بەبێ مانا قسەی دەکرد.
– ئەو بێ مانا قسەی دەکرد.
10. This useless tool can be changed.
– ئەم ئامێرە بێکەڵکە دەکرێت بگۆڕدرێت.
The machine lay there without use.
– ئامێرەکە بەبێ کەڵک لەوێ کەوتبوو.
– ئامێرەکە بێ کەڵک لەوێ کەوتبوو.
11. The restless baby wouldn’t sleep.
– کۆرپە بێئۆقرەکە نەیدەویست بخەوێت.
The child spent the night without rest.
– منداڵەکە شەوەکەی بەبێ ئۆقرە بەسەر برد.
– منداڵەکە شەوەکەی بێ ئۆقرە بەسەر برد.
12. The lifeless body was cold.
– تەرمە بێگیانەکە سارد بوو.
The body lay without life.
– لاشەکە بەبێ گیان کەوتبوو.
– لاشەکە بێ گیان کەوتبوو.
13. The fearless soldier fought bravely.
– سەربازە بێترسەکە ئازایانە جەنگا.
He faced danger without fear.
– ئەو بەبێ ترس ڕووبەڕووی مەترسی بووەوە.
– ئەو بێ ترس ڕووبەڕووی مەترسی بووەوە.
14. Their endless love continues.
– خۆشەویستییە بێکۆتایییەکەیان بەردەوامە.
Their story goes on without end.
– چیرۆکەکەیان بەبێ کۆتایی درێژەی هەیە.
– چیرۆکەکەیان بێ کۆتایی درێژەی هەیە.
15. The colorless sky depressed me.
– ئاسمانە بێڕەنگەکە خەمباری کردم.
The painting was without color.
– تابلۆکە بەبێ ڕەنگ بوو.
– تابلۆکە بێ ڕەنگ بوو.
16. A painless death is merciful.
– مردنێکی بێئازار بەزەیییە.
She died without pain.
– ئەو بەبێ ئازار مرد.
– ئەو بێ ئازار مرد.
17. The nameless hero disappeared.
– پاڵەوانە بێناوەکە دیار نەما.
He helped them without a name.
– ئەو بەبێ ناو یارمەتیی دان.
– ئەو بێ ناو یارمەتیی دان.
18. The soundless night was peaceful.
– شەوە بێدەنگەکە ئارام بوو.
We sat without sound.
– ئێمە بەبێ دەنگ دانیشتین.
– ئێمە بێ دەنگ دانیشتین.
19. These timeless stories teach us.
– ئەم چیرۆکە بێکاتانە فێرمان دەکەن.
These tales exist without time.
– ئەم چیرۆکانە بەبێ کات بوونیان هەیە (لە ئارادان).
– ئەم چیرۆکانە بێ کات بوونیان هەیە (لە ئارادان).
20. Those valueless papers were burned.
– ئەو کاغەزە بێبەهایانە سووتێنران.
The documents remained without value.
– بەڵگەنامەکان بەبێ بەها مانەوە.
– بەڵگەنامەکان بێ بەها مانەوە.
***
دەق: دیاکۆ هاشمی
وێنە: ئەمین شکوور